Debaty sejmowePierwsza Kadencja

Interpelacja w sprawie kształcenia ustawicznego i aktywizowania osób trwale bezrobotnych

   Informacje z ostatnich miesięcy dotyczące sytuacji na rynku pracy mogą napawać optymizmem. Rejestrowane bezrobocie w Polsce maleje. Według najnowszych danych statystycznych bez pracy pozostaje jednak obecnie wciąż 15,7% Polaków w wieku produkcyjnym. To wciąż dużo, gdyż dotyczy to 2,5 mln osób bez oficjalnego zatrudnienia. Zapewne wiele spośród nich pracuje w ˝szarej strefie˝, lecz wciąż mamy do czynienia z dużą rzeszą osób bez pracy i jednocześnie bez perspektyw na pracę, co pozwoliłoby na utrzymanie się na godnym poziomie.

   Firmy zwiększają nakłady inwestycyjne, tworzone są nowe miejsca pracy, pojawia się coraz więcej ofert zatrudnienia. Rośnie zainteresowanie Polską ze strony firm zagranicznych, które uruchamiają na terenie naszego kraju zakłady produkcyjne dające pracę tysiącom osób. Wielu Polaków korzysta również z możliwości podjęcia zatrudnienia za granicą. Możemy spodziewać się dalszej obniżki stopy bezrobocia w najbliższym czasie.

   Jednocześnie mamy do czynienia z nowym zjawiskiem, nieznanym przez kilkanaście lat polskiej transformacji: obecnie coraz częściej to pracodawcy szukają pracowników, a nie odwrotnie - jak to było dotychczas. Brakuje specjalistów w wielu branżach. Na wagę złota są dzisiaj pracownicy budownictwa, farmaceuci, operatorzy maszyn, inni wykwalifikowani pracownicy fizyczni, jak: ślusarze, spawacze, hydraulicy. Przykładem niech będzie Stocznia Gdańska, która w tym roku borykała się z problemem braku chętnych do pracy. Zbliżały się terminy oddania nowych statków, a w firmie pracowało za mało spawaczy i monterów. Podobne problemy ma coraz więcej firm. Pracowników sezonowych potrzebują plantatorzy. Wielu ma poważne straty spowodowane brakiem chętnych do zbiórki warzyw i owoców. Pracodawcy zmuszeni są do podwyższania wynagrodzeń, aby pozyskać fachowców. Jednak zrażeni brakiem wykwalifikowanej kadry inwestorzy mogą wybrać inny kraj jako miejsce swojej działalności. To z kolei wyhamowałoby dynamicznie rozwijającą się polską gospodarkę. Potrzebne są zatem szeroko zakrojone działania, które pozwolą Polsce pozostać atrakcyjnym miejscem do inwestowania. Wrocław chce przekonywać do powrotu do Polski młodych ludzi, którzy wyjechali do Wielkiej Brytanii, ale wydaje się, że to raczej inwestycja na dalszą przyszłość.

   Najcenniejszym kapitałem firmy są ludzie, ze swymi kwalifikacjami i talentami. W naszym kraju powinno się skutecznie promować nieustanne kształcenie i podnoszenie kwalifikacji zawodowych społeczeństwa. W podobnym duchu sformułowane są Wytyczne Polityki Zatrudnienia dla państw członkowskich przyjęte przez Radę Europejską 22 lipca 2003 r. Zalecają one działanie na rzecz promocji przedsiębiorczości, ustawicznego kształcenia, rozwoju kapitału ludzkiego. Szczególnie istotne dla tematu mojej interpelacji są wytyczne 21. i 23. Mowa w nich jest o promowaniu elastyczności rynku pracy, wymuszaniu jej zarówno na pracownikach, jak też na pracodawcach, promowaniu ustawicznego kształcenia i aktywizowania zawodowego, zwłaszcza dla nisko wykwalifikowanych i starszych pracowników. Zadań do realizacji w tej materii jest bardzo dużo. Z danych GUS wynika, iż ponad połowa z 2,5 mln osób bez pracy to tzw. długotrwali bezrobotni, czyli niepracujący co najmniej rok. Nie wiemy, ile z tych osób rzeczywiście szuka pracy, a ile działania takie markuje, by utrzymać status bezrobotnego i pracować w szarej strefie. Eksperci szacują, że ci ostatni stanowią 5-6% z 16,9 mln osób aktywnych zawodowo. Nie wiemy, ile osób rzeczywiście nie może znaleźć pracy, a ile nawet nie podejmuje starań, bo nie potrafi zabiegać o pracę. Niektórzy są zniechęceni długotrwałymi próbami i zrezygnowali z dalszych poszukiwań zatrudnienia. Wciąż w Polsce są regiony, w których nie odczuwa się pozytywnych skutków rozwoju cywilizacyjnego Polski. Jednocześnie bardzo trudno jest znaleźć pracę osobie nisko wykwalifikowanej, powyżej 50 roku życia.

   Trzeba zrobić wszystko, by wykorzystać potencjał Polaków, jakim jest pragnienie podejmowania nowych wyzwań i chęć uczenia się. Aktywizowanie zawodowe pozwoliłoby na opuszczenie obszarów biedy i bierności, a wielu bezrobotnym pozwoliłoby uwierzyć we własne siły. Obecnie większość osób bezrobotnych posiada wykształcenie zasadnicze lub podstawowe. Ratunkiem na podniesienie ich kwalifikacji są szkolenia. Znanym problemem jest dość niska ich skuteczność (tylko 36% uczestników szkoleń znajduje po nich pracę). Wydaje się, że konieczne jest stałe monitorowanie potrzeb rynkowych i dostosowanie rodzaju kursów do aktualnych potrzeb.

   Z tym wszystkim rodzi się pytanie: Czy nie powinno się inaczej finansować urzędów pracy? Obecnie jest tak, że najwięcej środków kierowanych jest na utrzymanie tych urzędów, gdzie jest największe bezrobocie, bo ono wymusza większe koszty obsługi bezrobocia. Tymczasem czy nie warto posłużyć się zasadą, że premiowane będą te ośrodki, które mają sukcesy w zwalczaniu bezrobocia (jak się dowiedziałem, takie rozwiązania wprowadza się w Finlandii)? Wierzę, że i obecnie zdecydowana większość urzędów jest zainteresowana podejmowaniem licznych działań w celu zwalczania bezrobocia, jednak, paradoksalnie, tak naprawdę nie mają motywacji do podejmowania intensywniejszych działań w tym kierunku, a nawet obniżenie bezrobocia (a więc sukces) działa przeciwko nim.

   W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:

   1. Ile osób w Polsce pozostaje długotrwale bez pracy i jakie są tego główne przyczyny?

   2. Jakie działania podejmuje Ministerstwo, aby maksymalnie ograniczyć zjawisko długotrwałego bezrobocia? Jakie działania podejmują inne kraje Unii Europejskiej w celu aktywizowania osób długotrwale bezrobotnych? Które z tych działań Ministerstwo planuje wykorzystywać w naszym kraju?

   3. Czy Ministerstwo zamierza zmienić system finansowania urzędów pracy, tak aby premiowane były te ośrodki, które mają sukcesy w zwalczaniu bezrobocia?

   4. Czy opracowana została, bądź jest opracowywana, strategia kształcenia ustawicznego? Jakie są jej obecne bądź projektowane główne założenia?

   5. Jakie konkretnie działania podejmuje i zamierza podjąć Ministerstwo w celu zwiększenia skuteczności szkoleń podnoszących kwalifikacje, aby realnie przyczyniało się to do spadku bezrobocia?

   Z poważaniem

   Poseł Roman Czepe

   Warszawa, dnia 30 sierpnia 2006 r.