Debaty sejmowePierwsza Kadencja

Interpelacja w sprawie sposobu prowadzenia dochodzeń przez Główną Komisję Badania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu

   W dniu 6 kwietnia 1984 r. Sejm przyjął ustawę o Głównej Komisji Badania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu - Instytucie Pamięci Narodowej. Do podstawowych zadań GKBZPNP IP należy między innymi prowadzenie dochodzeń w sprawach przestępstw popełnionych w okresie stalinowskim, których sprawcy nie byli ścigani w czasach PRL z przyczyn politycznych. Komisja podjęła również śledztwo w sprawie zabójstw dokonanych na ludności polskiej w okresie II wojny światowej na tzw. kresach wschodnich.

   Zmiany ustrojowe w Polsce po 1989 r. spowodowały, że również obywatele polscy innych narodowości zaczęli domagać się wyjaśnienia okoliczności związanych z prowadzoną wobec nich, zwłaszcza w okresie powojennym, polityką masowych represji. I tak np. Okręgowa Komisja w Katowicach prowadziła śledztwo w sprawie zabójstw obywateli polskich narodowości niemieckiej oraz Ślązaków w obozie w Łambinowicach; na wniosek Związku Ukraińców w Polsce Okręgowa Komisja w Katowicach oraz Prokuratura Wojewódzka w Katowicach prowadziły śledztwo w sprawie przestępstw popełnionych w latach 1947-1949 na szkodę więźniów narodowości ukraińskiej osadzonych w Centralnym Obozie Pracy w Jaworznie. Pomimo zakończenia tych śledztw, tj. po częściowym uwzględnieniu postulatów środowisk mniejszości dotyczących wszczęcia dochodzeń w innych sprawach, działalność GKBZPNP spotyka się niejednokrotnie z krytyką tych środowisk (zwłaszcza mniejszości ukraińskiej). Ich zdaniem prowadzone dochodzenia uwidoczniły, iż bardzo często poszczególne piony GKBZPNP stosują niezrozumiałe i niedozwolone praktyki. Wiele emocji wzbudza np. fakt, iż z niewiadomych przyczyn byli więźniowie COP w Jaworznie, pochodzący w większości z terenów dawnego woj. lubelskiego i rzeszowskiego, byli wzywani na świadków w sprawie: ˝zbrodni nacjonalistów ukraińskich na Wołyniu i dawnych Kresach Wschodnich˝. Biorąc pod uwagę fakt, iż większość z tych osób była w okresie uwięzienia w COP torturowana i poddana za pomocą różnych metod zastraszeniu, po zwolnieniu musiała podpisać zobowiązanie, iż nie wyjawi nikomu informacji o terrorze stosowanym w obozie, do dziś żyje ona w pewnej obawie przed ujawnieniem prawdy o stalinowskim systemie represji. Praktyki stosowane przez komisje pogłębiają ten lęk. Wezwania do składania wyjaśnień w sprawach, z którymi większość więźniów z racji miejsca urodzenia i przebywania, okoliczności i przyczyn aresztowania, nie miało i nie mogło mieć nic wspólnego powodują, iż przez społeczność ukraińską w Polsce takie działania są odbierane jako próba zastraszania świadków w celu niedopuszczenia do składania wyjaśnień w sprawach dotyczących masowych zabójstw na terenie Polski w latach1944-1948 obywateli polskich narodowości ukraińskiej.

   O niedopuszczalności niektórych działań GKBZPNP świadczy przypadek pani Olgi Ignasiak, zamieszkałej w Bobolicach w woj. koszalińskim. Pani Ignasiak 18 czerwca 1997 r. była wezwana przez Okręgową Komisję Badania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu w Koszalinie do złożenia zeznań. W zawiadomieniu zaznaczono, iż ma składać zeznania w sprawie: ˝przesłuchania na okoliczność zbrodni ukraińskich na Polakach na Kresach Wschodnich w czasie II wojny światowej˝. Według jej relacji w trakcie przesłuchania w Komisji Okręgowej w Koszalinie prowadzący przesłuchanie sędzia poinformował ją, że jest podejrzana: ˝o zbrodnie na Polakach na Wołyniu˝. Olga Ignasiak urodziła się w 1936 r. we wsi Żernica Wyżnia, na terenie dawnego powiatu Lesko; w 1947 r. w wieku lat 11 została aresztowana i przez 9 miesięcy więziona w COP w Jaworznie. Z napływających do mojego biura informacji wynika, że przypadek pani Ignasiak nie jest jednostkowy, wcześniej podobnie sformułowane wezwania otrzymywali inni Ukraińcy (głównie więźniowie COP Jaworzno).

   W związku z powyższym zwracam się do pani minister z następującymi pytaniami:

   1. Na jakiej podstawie GKBZPNP i komisje okręgowe dokonują typowań osób podejrzanych o zbrodnie na Polakach na tzw. kresach wschodnich?

   2. Jakie kryteria przesądzają o uznaniu osoby za podejrzaną?

   3. Ile osób (w tym więźniów COP Jaworzno) przesłuchano dotychczas na okoliczność zbrodni ukraińskich na Polakach w czasie II wojny światowej?

   Poseł Mirosław Czech

   Warszawa, dnia 11 lutego 1998 r.