Debaty sejmowePierwsza Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie zamiaru zamiany obligacji NBP oprocentowanych na poziomie inflacji na oprocentowane na poziomie komercyjnym

   W odpowiedzi na interpelację posłów Andrzeja Leppera i Wandy Łyżwińskiej w sprawie zamiaru zamiany obligacji NBP oprocentowanych na poziomie inflacji na oprocentowane na poziomie komercyjnym udzielam następującej odpowiedzi.

   1. Emisja przez Narodowy Bank Polski obligacji 10-letnich o zmiennym oprocentowaniu nastąpiła na podstawie uchwały nr 5/6/PPK/2002 zarządu NBP z dnia 8 lutego 2002 r., zgodnie z art. 17 ust. 3 pkt 2 i art. 48 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim (DzU nr 140, poz. 938, z późn. zm.). Zgodnie z art. 48 pkt 1 i 3 ustawy o Narodowym Banku Polskim, Narodowy Bank Polski może emitować i sprzedawać papiery wartościowe oraz organizować obrót papierami wartościowymi, których jest emitentem. Zarząd Narodowego Banku Polskiego zgodnie z art. 17 ust. 3 pkt 2 ustawy o Narodowym Banku Polskim może podejmować uchwały w sprawach niezastrzeżonych w ustawie do wyłącznych kompetencji innych organów RPP.

   2. Na podstawie uchwały zarządu NBP nr 5/6/PPK/2002 z dnia 8 lutego 2002 r. NBP wyemitował obligacje przeznaczone na zamianę części obligacji nabytych przez banki w związku z obniżeniem stóp rezerwy obowiązkowej. Wyemitowane obligacje mają następującą charakterystykę:

   - data wykupu - 1 marca 2012 r.,

   - oprocentowanie - według stopy zmiennej ustalanej na podstawie rentowności 52-tygodniowych bonów skarbowych sprzedawanych przez ministra finansów na przetargach mających miejsce w okresie dwóch miesięcy poprzedzających miesiąc, w którym rozpoczyna się okres odsetkowy; wypłata odsetek następuje w okresach rocznych,

   - łączna wartość wyemitowanych obligacji - 7 816 403 500 zł,

   - data emisji i zamiany - 28 luty 2002 r.,

   - pierwotni nabywcy obligacji - nabywcami obligacji byli posiadacze obligacji NBP o terminach wykupu odpowiednio 30.09.2005 r., 30.09.2006 r. i 30.09.2007 r. wyemitowanych przez NBP w 1999 r. (zob. pkt 3),

   - nabywcy obligacji na rynku wtórnym - obligacje mogą być nabywane przez rezydentów i nierezydentów będących osobami prawnymi i osobami fizycznymi oraz przez spółki nieposiadające osobowości prawnej.

   3. Narodowy Bank Polski, jako osoba prawna, jest samodzielny w podejmowaniu swych decyzji, kieruje się jedynie realizowaniem zadań określonych konstytucją oraz ustawą. Zarząd Narodowego Banku Polskiego zgodnie z art. 17 ust. 3 pkt 1 ustawy o Narodowym Banku Polskim jest obowiązany do realizacji uchwał rady, w szczególności założeń polityki pieniężnej. Dobór instrumentów wykorzystywanych dla realizacji założeń polityki pieniężnej uzależniony jest od konkretnych uwarunkowań istniejących na rynku. Minister finansów nie ma żadnych instrumentów czy też prerogatyw, które miałyby wpływ na działalność Narodowego Banku Polskiego.

   4. Zawarte w interpelacji poselskiej sformułowanie, że zarząd NBP na mocy art. 48 ustawy o Narodowym Banku Polskim z dnia 29 sierpnia 1997 r. ˝w operacjach otwartego rynku może wyłącznie sprzedawać i kupować skarbowe papiery wartościowe˝ jest nieścisłe. W rozdziale 6 ustawy o Narodowym Banku Polskim zawarte są instrumenty polityki pieniężnej, którymi Narodowy Bank Polski może posługiwać się w celu realizacji jego ustawowych zadań określonych w art. 3 wyżej wymienionej ustawy. Obok wykorzystania takich instrumentów polityki pieniężnej, jak: obowiązkowe rezerwy bankowe, kredyt refinansowy, redyskonto weksli, sprzedaż i kupno skarbowych papierów wartościowych w operacjach otwartego rynku NBP może m.in. emitować papiery wartościowe. Zgodnie z art. 48 pkt 1 i 3 ustawy o Narodowym Banku Polskim Narodowy Bank Polski może emitować i sprzedawać papiery wartościowe oraz organizować obrót papierami wartościowymi, których jest emitentem.

   5. Emisja obligacji 10-letnich o zmiennym oprocentowaniu była dopełnieniem operacji redukcji stóp rezerwy obowiązkowej (uchwała nr 12/1999 RPP z dnia 21 lipca 1999 r.; DzUrz NBP nr 15, poz. 24) oraz emisji przez Narodowy Bank Polski obligacji przeznaczonych dla banków w związku z obniżeniem stóp rezerwy obowiązkowej, indeksowanych o inflację (na podstawie uchwały nr 36/28/PPK/1999 zarządu NBP z dnia 25 czerwca 1999 r.; DzUrz NBP nr 15, poz. 23). Na podstawie art. 17 ust. 3 i art. 48 pkt 1 ustawy o Narodowym Bank Polskim została podjęta w dniu 25 czerwca 1999 r. uchwała zarządu NBP nr 36/28/PPK/1999 w sprawie emisji obligacji przeznaczonych dla banków w związku z obniżeniem stóp rezerwy obowiązkowej. Narodowy Bank Polski wyemitował obligacje sześcio-, siedmio-, ośmio-, dziewięcio- i dziesięcioletnie o terminach wykupu odpowiednio 30.09.2005 r., 30.09.2006 r., 30.09.2007 r., 30.09.2008 r. i 30.09.2009 r. Łączna wartość nominalna wyemitowanych obligacji wyniosła 20 000 mln zł, z której na obligacje poszczególnego rodzaju przypadła kwota po 4 000 mln zł. Przekazane bankom zostały obligacje o wartości nominalnej 13 027 mln zł (po 2 605 mln zł na każdą serię). Stopa procentowa przedmiotowych obligacji oparta jest na wskaźniku cen towarów i usług. Obligacje nie mogą być zbywane, jak również nie mogą stanowić przedmiotu zastawu ani być w jakikolwiek sposób obciążane.

   6. Obecna emisja przez NBP obligacji 10-letnich o zmiennym oprocentowaniu była konsekwencją pierwszej operacji polegającej na ponaddwukrotnym obniżeniu stopy rezerwy obowiązkowej banków w zamian za objęcie przez banki emisji niezbywalnych obligacji NBP o oprocentowaniu indeksowanym do inflacji. Obniżenie od 30 września 1999 r. stopy rezerw obowiązkowych do 5% od wszystkich rodzajów depozytów (banki zmuszone były odprowadzać na nieoprocentowany rachunek rezerw obowiązkowych w NBP środki stanowiące odpowiednio 20% depozytów złotowych a vista, 11% złotowych depozytów terminowych oraz 5% depozytów walutowych) było koniecznym krokiem mającym na celu obniżenie rozpiętości pomiędzy oprocentowaniem kredytów a oprocentowaniem środków depozytowych w bankach. Operacja redukcji stóp rezerwy obowiązkowej była, jak wcześniej wspomniano, uwarunkowana przyjęciem przez banki zobowiązania do zakupu wieloletnich obligacji NPB za środki uwolnione w wyniku redukcji stopy rezerw. W ten sposób bank centralny chciał zapobiec pojawieniu się na rynku uwolnionej jednorazowo dużej puli środków (13 mld zł), co mogłoby stanowić impuls inflacyjny i w konsekwencji zagrozić realizacji celu inflacyjnego. Emisja tych obligacji była również konieczna ze względu na istniejącą nadpłynność systemu bankowego znajdującą wyraz w wielkości salda operacji otwartego rynku z tytułu sprzedaży bonów pieniężnych przez NBP (wg stanu na dzień 30 września 1999 r. saldo to wynosiło 17,8 mld zł). Bez emisji obligacji bank centralny byłby zmuszony do emisji bonów pieniężnych na jeszcze większą skalę i ponoszenia większych kosztów ich obsługi.

   7. W warunkach emisji obligacji 6-, 7-, 8-, 9- i 10-letnich przeznaczonych dla banków i wyemitowanych w związku z obniżeniem stóp rezerwy obowiązkowej znajdował się zapis dający NBP prawo przedterminowego wykupu obligacji - w całości lub w części. Korzystając z tej możliwości, NBP dokonał zamiany części obligacji wyemitowanych w 1999 r. na obligacje 10-letnie o zmiennym oprocentowaniu opartym o rentowność 52-tygodniowych bonów skarbowych. Celem tej operacji jest dostosowanie aktualnego oprocentowania obligacji (indeksowanego o inflację) do oprocentowania rynkowego. W ten sposób NBP zamierzał zachęcić banki do zwiększenia konkurencyjności na rynku depozytów i podwyższenia oprocentowania depozytów lub obniżenia oprocentowania kredytów.

   8. Największym beneficjentem operacji związanej z zamianą obligacji jest bank PKO BP SA, ponieważ posiadał on znaczną część depozytów całego sektora bankowego. Brak takiej operacji miałby negatywny wpływ na sytuację finansową i pozycję konkurencyjną PKO BP SA w sektorze bankowym, co jest szczególnie ważne ze względu na wycofanie pakietu pomocy finansowej dla PKO BP SA przez Komisję Nadzoru Bankowego. Dostosowanie oprocentowania nowych obligacji do stawek rynkowych ma bowiem zrównać warunki konkurencyjności banków. Posiadacze starych obligacji (o oprocentowaniu niższym od rynkowego) są bowiem w niekorzystnej sytuacji w stosunku do banków, które miały w 1999 r. mniej depozytów i w związku z tym otrzymały mniej obligacji.

   9. Biorąc pod uwagę zasady wpłat części zysku NBP do budżetu państwa, emisja przez NBP obligacji 10-letnich o zmiennym oprocentowaniu przeznaczonych na zamianę części obligacji nabytych przez banki w związku z obniżeniem stóp rezerwy obowiązkowej nie spowoduje obniżenia wpłat z zysku NBP do budżetu państwa w 2002 r.

   10. W sprawie emisji obligacji 10-letnich o zmiennym oprocentowaniu opartym o rentowność 52-tygodniowych bonów skarbowych prowadzona była wymiana poglądów i korespondencja pomiędzy NBP a Ministerstwem Finansów. Ministerstwo Finansów w tej kwestii wyraziło pogląd, że emisja przez NBP obligacji analogicznych do obligacji skarbowych (emitowanych od 1995 r.) spowoduje w praktyce brak możliwości sprzedaży jedynego instrumentu o zmiennym oprocentowaniu oferowanego inwestorom instytucjonalnym i zwróciło się z prośbą do NBP o zmianę konstrukcji obligacji.

   Podsekretarz stanu

   Andrzej Raczko

   Warszawa, dnia 18 marca 2002 r.