Debaty sejmowePierwsza Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie naliczania subwencji oświatowej

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację pana posła Bogdana Lewandowskiego z dnia 5 marca br. w sprawie naliczania subwencji oświatowej (ze szczególnym uwzględnieniem subwencji oświatowej na 2001 r. dla miasta Torunia w woj. kujawsko-pomorskim), uprzejmie pana marszałka informuję.

   Parytet wysokości subwencji oświatowej określa ustawa z dnia 26 listopada 1998 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999-2001 (DzU nr 150, poz. 983, z późn. zm.). Zgodnie z art. 34 ust. 1 tej ustawy kwota przeznaczona na część oświatową subwencji ogólnej dla wszystkich jednostek samorządu terytorialnego ustalona jest w kwocie nie mniejszej niż 12,8% planowanych dochodów budżetu państwa. Natomiast wysokość subwencji oświatowej określona jest w ustawie budżetowej na dany rok. Z kwoty tej wyodrębnia się 1% rezerwę części oświatowej subwencji ogólnej (art. 34 ust. 2). Pozostałą kwotę - zgodnie z art. 35 ww. ustawy - rozdziela się między gminy, powiaty i województwa samorządowe według zasad ustalonych w rozporządzeniu ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania z uwzględnieniem typów i rodzajów szkół prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego, stopni awansu zawodowego nauczycieli oraz liczby uczniów w tych szkołach.

   Wstępne kwoty części oświatowej subwencji ogólnej dla poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego na 2001 r. naliczone zostały na podstawie:

   - planowanej kwoty subwencji oświatowej w projekcie ustawy budżetowej na 2001 r.,

   - projektu rozporządzenia ministra edukacji narodowej w sprawie zasad podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego,

   - danych statystycznych GUS za rok szkolny 1999/2000.

   Natomiast ostateczne kwoty części oświatowej subwencji ogólnej dla poszczególnych gmin, powiatów i województw samorządowych ustalone zostały na podstawie:

   - uchwalonej przez parlament Rzeczypospolitej Polskiej ustawy budżetowej na 2001 r. (DzU nr 21, poz. 246), w której część oświatowa subwencji ogólnej określona została w wysokości 21 383 000 tys. zł,

   - rozporządzenia ministra edukacji narodowej z dnia 29 grudnia 2000 r. w sprawie zasad podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego (DzU nr 122, poz. 1330, z późn. zm.),

   - danych statystycznych GUS na rok szkolny 2000/2001,

   - danych rzeczowych zweryfikowanych przez organy prowadzące.

   Uprzejmie informuję pana marszałka, że do części oświatowej subwencji ogólnej przesunięte zostały środki, które w latach ubiegłych planowane były w rezerwach celowych budżetu państwa z przeznaczeniem na stypendia socjalne, zasiłki losowe i zakup podręczników do bibliotek szkolnych przeznaczonych dla dzieci pochodzących z rodzin najuboższych oraz na wdrożenie z dniem 1 września 2001 r. 4 godzin zajęć z wychowania fizycznego. Środki na powyższe zadania ujęte zostały w tzw. finansowym standardzie A podziału subwencji stanowiącym kalkulacyjny bon oświatowy na ucznia dla jednostki samorządu terytorialnego.

   Jednocześnie uprzejmie pana marszałka informuję, że w algorytmie podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego na 2001 r. stanowiącym załącznik do rozporządzenia ministra edukacji narodowej wprowadzone zostały istotne zmiany:

   - po raz pierwszy wprowadzono algorytmiczne naliczanie subwencji oświatowej dla tzw. biednych jednostek samorządu terytorialnego (otrzymujących subwencję wyrównawczą, w których dochód na 1 mieszkańca stanowi powyżej 60% do 85% średniego dochodu na jednego mieszkańca oraz dla gmin, w których dochód na 1 mieszkańca stanowi nie więcej niż 60% średniego dochodu na 1 mieszkańca w kraju liczonego dla celów obliczenia kwoty wyrównawczej części podstawowej subwencji ogólnej);

   - wprowadzono również nowy sposób naliczania dodatku na dofinansowanie wydatków związanych z racjonalizacją sieci szkół podstawowych i gimnazjów. Dodatek jest umownie kalkulowany według liczby uczniów w szkołach o średniej liczbie uczniów w oddziale 18 i więcej na wsi oraz 24 i więcej w miastach do 5 tys. mieszkańców. Efektem niżu demograficznego jest drastyczny spadek liczby uczniów powodujący konieczność zamykania szkół, a tam gdzie nie jest to możliwe ze względów społecznych konieczność utrzymania małych szkół, które są bardzo kosztowne;

   - wprowadzono nowe wagi dotyczące restrukturyzacji sieci szkolnej, które umownie odniesione zostały do liczby dzieci uprawnionych do dowożenia. Zgodnie z art. 17 ust. 1-3a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (DzU z 1996 r. nr 67, poz. 329, z późn. zm.) obowiązkiem gminy jest zapewnienie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dzieci lub zwrot kosztu przejazdu środkami komunikacji publicznej dla dzieci, których droga z domu do szkoły przekracza 3 km w przypadku uczniów klas I-IV szkół podstawowych oraz 4 km w przypadku uczniów klas V i VI szkół podstawowych oraz uczniów gimnazjów. Nowe wagi obejmują więc wyłącznie środki na dofinansowanie zwiększonych wydatków w zakresie dowozu uczniów do szkół wynikających z racjonalizacji sieci szkolnej - dodatek z tego tytułu jest umownie kalkulowany według liczby uczniów uprawnionych do dowożenia;

   - wprowadzono wagę na dofinansowanie wydatków związanych z awansem zawodowym nauczycieli. Wprowadzono nią preferencję właściwej proporcji nauczycieli mianowanych i dyplomowanych w ogólnej liczbie nauczycieli na terenie danej jednostki samorządu terytorialnego (według EN-3);

   - zgodnie z sugestiami wielu środowisk uwzględniono w algorytmie dzieci specjalnej troski, mając na uwadze sposób kształcenia, a przede wszystkim stopień i typ niepełnosprawności;

   - wiele problemów w 2000 r. wywołało finansowanie tzw. szkół przyszpitalnych i przysanatoryjnych. W celu doprecyzowania tej formy pracy oświatowo-wychowawczej przy naliczaniu ostatecznej kwoty części oświatowej subwencji ogólnej zostały uwzględnione szkoły oraz zespoły pozalekcyjnych zajęć wychowawczych organizowane w zakładach opieki zdrowotnej i zakładach lecznictwa uzdrowiskowego;

   - zgodnie ze znowelizowanym art. 90 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (DzU z 1996 r. nr 67, poz. 329, z późn. zm.) uczniowie szkół niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych, w których realizowany jest obowiązek szkolny bądź obowiązek nauki, przeliczeni zostali analogicznie jak uczniowie szkół publicznych prowadzonych przez JST. Należy tu zaznaczyć, że wiek ucznia nie stanowi kryterium udzielania dotacji tym szkołom - subwencja oświatowa naliczona została także z uwzględnieniem uczniów, którzy ukończyli 18 rok życia i realizują obowiązek nauki;

   - do wyliczenia subwencji oświatowej uwzględniono uczniów realizujących obowiązek szkolny bądź obowiązek nauki w niepublicznych ośrodkach rehabilitacyjno-edukacyjno-wychowawczych dla dzieci z głębokim upośledzeniem umysłowym oraz upośledzonych umysłowo ze sprzężonymi kalectwami; ośrodki te dotowane są przez powiaty, a dotacje te są ˝równe średnim wydatkom bieżącym ponoszonym na jednego wychowanka w publicznym specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym˝; objęcie finansowaniem z subwencji oświatowej obowiązku szkolnego bądź obowiązku nauki realizowanego przez tę grupę uczniów wynika z art. 16 ust. 7 i 8 oraz art. 90 ust. 2a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (DzU z 1996 r. nr 67, poz. 329, z późn. zm.);

   - przyjęto również, że wynikowa kwota subwencji na zadania szkolne na ucznia dla danej jednostki samorządu terytorialnego nie może być mniejsza niż 104% ani większa niż 112% kwoty subwencji na ucznia na zadania szkolne w roku bazowym. Kwota subwencji na zadania pozaszkolne dla powiatu i województwa samorządowego nie może być mniejsza niż 101% ani większa niż 112% analogicznej kwoty roku bazowego.

   Wzorem lat ubiegłych utrzymana została zasada, że ˝pieniądz idzie za uczniem˝, co oznacza naliczenie subwencji na podstawie liczby uczniów uczęszczających do szkół prowadzonych bądź dotowanych przez poszczególne gminy, powiaty i województwa samorządowe. W celu doprecyzowania skali zadań oświatowych i dostosowanych do nich wysokości subwencji rozporządzenie uzależnia tę wielkość od liczby uczniów i wybranych grup szkół.

   Użyte w algorytmie pojęcie ˝ucznia przeliczeniowego˝ oraz wartości wag odpowiadają średnim statystycznym, podczas gdy rzeczywiste zróżnicowanie jednostkowych kosztów między szkołami, nawet pomiędzy szkołami tego samego typu w tej samej jednostce samorządu terytorialnego, jest znaczne i wynika z bardzo wielu szczegółowych przyczyn.

   Jednocześnie należy nadmienić, że oprócz algorytmicznego podziału subwencji oświatowej pomiędzy jednostki samorządu terytorialnego stosowany jest dodatkowy mechanizm zapobiegający obniżeniu kwoty subwencji dla konkretnej jednostki ze względu na zmniejszającą się liczbę uczniów w szkołach danej jednostki samorządu terytorialnego. Przyjęte w tym celu progi procentowe odnoszące się do wielkości subwencji spełniają ważną rolę, ponieważ w przypadku wielu gmin byłaby ona mniejsza niż 100% środków przekazanych z budżetu państwa w tym zakresie w poprzednim roku budżetowym.

   Uprzejmie informuję pana marszałka, że kwota wstępna części oświatowej subwencji ogólnej na 2001 r. dla miasta Torunia naliczona została w wysokości 114 809 097 zł przy uwzględnieniu 44 233 uczniów rzeczywistych. Natomiast określona decyzją ministra finansów ostateczna kwota tej części subwencji ogólnej na 2001 r. dla miasta Torunia ustalona została w wysokości 112 872 624 przy uwzględnieniu 43 839 uczniów rzeczywistych. Niższa kwota ostateczna subwencji oświatowej od kwoty wstępnej tej subwencji o 1 936 473 zł (1,69%) wynika ze zmniejszenia się w roku szkolnym 2000/2001 w porównaniu do roku szkolnego 1999/2000 liczby uczniów rzeczywistych w szkołach na terenie miasta Torunia o 394 uczniów (0,89%).

   Subwencja oświatowa przypadająca w 2001 r na 1 ucznia rzeczywistego w tej jednostce samorządu terytorialnego wynosi 2574,71 zł i jest wyższa o 91,90 zł (3,70%) od kwoty subwencji oświatowej zwiększonej o niedobór środków na wdrożenie znowelizowanej ustawy Karta nauczyciela przypadającej na 1 ucznia w 2000 r.

   Należy zaznaczyć, że przy naliczaniu subwencji oświatowej na 2001 r. dla miasta Torunia w odniesieniu do 347 uczniów klas sportowych zastosowana została waga P16 = 0,2, a w stosunku do 95 uczniów szkół sportowych - waga P17 = 1,0.

   Jednocześnie uprzejmie pana marszałka informuję, że niezależnie od zastosowanych zasad podziału części oświatowej subwencji ogólnej na 2001 r. dla jednostek samorządu terytorialnego subwencja ta stanowi jedną kwotę, a sposób jej wydatkowania na poszczególne jednostki i zadania należy do samodzielnych decyzji danego samorządu.

   W istniejących uwarunkowaniach ekonomicznych związanych z finansowaniem z budżetu państwa zadań oświatowych ważne znaczenie ma wyodrębniona z subwencji 1% rezerwa ustawowa. Pozwoli ona na korektę subwencji tym jednostkom samorządu terytorialnego, które na podstawie obiektywnie uzasadnionych przesłanek będą wymagały wsparcia w dostosowaniu do nowych warunków finansowania. W ramach tej rezerwy będą dokonywane także ewentualne korekty błędów statystycznych oraz dofinansowanie wzrostu od 1 września br. zadań edukacyjnych. Korekta subwencji oświatowej z powyższych tytułów dokonywana będzie w trakcie roku budżetowego, głównie w III i IV kwartale, na podstawie zobiektywizowanych kryteriów.

   Środki na dofinansowanie inwestycji jako zadania własnego samorządów w zakresie oświaty i wychowania oraz edukacyjnej opieki wychowawczej na 2001 r. ujęte zostały w budżetach 16 wojewodów w łącznej kwocie 162 133 tys. zł, z tego:

   - w dziale 801: Oświata i wychowanie - łącznie 157 853 tys. zł,

   - w dziale 854: Edukacyjna opieka wychowawcza - łącznie 4280 tys. zł.

   Uprzejmie pana marszałka informuję, że w budżecie wojewody kujawsko-pomorskiego na 2001 r. zaplanowane zostały środki na działalność inwestycyjną w wysokości 8601 tys. zł, z tego:

   - w dziale 801: Oświata i wychowanie - 8145 tys. zł,

   - w dziale 854: Edukacyjna opieka wychowawcza - 456 tys. zł.

   Ponadto uprzejmie pana marszałka informuję, że w rezerwach celowych ujętych w ustawie budżetowej na 2001 r. zaplanowane zostały dodatkowe środki na dofinansowanie zadań z zakresu oświaty i wychowania oraz edukacyjnej opieki wychowawczej:

   1. ˝Stypendia prezesa Rady Ministrów dla uczniów szczególnie uzgodnionych˝ (rezerwa celowa nr 15) w wysokości 12 586 tys. zł;

   2. ˝Odpisy na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych dla nauczycieli emerytów i rencistów˝ (rezerwa celowa nr 16) w wysokości 57 712 tys. zł. Podstawowe środki na ten cel ujęte zostały w budżetach wojewodów, natomiast środki z rezerwy przeznaczone będą na ewentualne korekty występujących w województwach niedoborów w tym zakresie;

   3. ˝Dofinansowanie kosztów wdrożenia reformy oświaty oraz racjonalizacja sieci szkolnej, w tym zakup autobusów szkolnych˝ (rezerwa celowa nr 17) w wysokości 200 953 tys. zł;

   4. ˝Inicjatywy wspierania edukacji na wsi, w tym 80 000 tys. zł na stypendia i pomoc materialną dla młodzieży wiejskiej˝ (rezerwa celowa nr 20) w wysokości 109 230 tys. zł;

   5. ˝Program rozwoju pracowni internetowych w szkołach˝ (rezerwa celowa nr 47) w wysokości 102 772 tys. zł;

   6. ˝Dotacje dla jednostek samorządu terytorialnego na realizację zadań oświaty i wychowania˝ (rezerwa celowa nr 61) w wysokości 754 633 tys. zł. Środki z tej rezerwy przeznaczone będą na spłatę kredytów zaciągniętych przez samorządy na realizację w 2000 r. nowego systemu wynagradzania nauczycieli.

   Jednocześnie uprzejmie pana marszałka informuję, że Komisja Finansów Publicznych w opinii nr 33 do ministra finansów, uchwalonej na posiedzeniu w dniu 29 marca br., pozytywnie zaopiniowała propozycję zmiany przeznaczenia rezerwy celowej nr 61 ˝dotacje dla jednostek samorządu terytorialnego na realizację zadań oświaty i wychowania˝ w kwocie 754 633 tys. zł na zwiększenie części oświatowej subwencji ogólnej. Minister finansów na podstawie art. 90 ust. 4 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych (DzU nr 155, poz. 1014, z późn. zm.) oraz ww. opinii Komisji Finansów Publicznych decyzją w sprawie zmian w budżecie państwa na 2001 r. zwiększył część oświatową subwencji ogólnej.

   Obecnie przygotowywana jest nowelizacja rozporządzenia ministra edukacji narodowej z dnia 29 grudnia 2000 r. w sprawie zasad podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego (DzU nr 122, poz. 1330, z późn. zm.), w której zostaną uwzględnione zasady podziału tych środków dodatkowych - pomniejszonych o 1% rezerwę będącą w dyspozycji ministra właściwego do spraw finansów publicznych - dla jednostek samorządu terytorialnego na realizację zadań szkolnych i pozaszkolnych z uwzględnieniem skutków finansowych powstałych w 2000 r. dla jednostek samorządu terytorialnego w wyniku wdrożenia nowego systemu wynagradzania nauczycieli wynikającego ze znowelizowanej ustawy Karta nauczyciela.

   Zobowiązania budżetu państwa wobec jednostek samorządu terytorialnego związane z wdrożeniem w 2000 r. znowelizowanej ustawy Karta nauczyciela zamknęły się w ogólnej kwocie 1 286 488 935 zł. W kwocie tej nie są uwzględnione skutki wdrożenia nowego systemu wynagradzania nauczycieli zatrudnionych w jednostkach, których finansowanie nie jest objęte subwencją oświatową (np. przedszkola i oddziały klas ˝0˝). Do dnia 31 grudnia 2000 r. Ministerstwo Finansów przekazało 2748 jednostkom samorządu terytorialnego ogólną kwotę w wysokości 708 285 670 zł, przyjmując jako podstawowe kryterium kondycję finansową poszczególnych gmin, powiatów i województw samorządowych. Przekazanie powyższej koty umożliwiło pełną realizację Karty nauczyciela w 1939 JST. Jednak w związku z trudną sytuacją budżetu państwa nie sfinansowano wszystkich niedoborów występujących w jednostkach samorządu terytorialnego. Do zrealizowania pozostały zobowiązania finansowe wobec 874 samorządów na łączną kwotę 578 203 265 zł. Tym samorządom, które nie uzyskały pełnej rekompensaty w 2000 r., zapewniono pokrycie zobowiązań w 2001 r. z uwzględnieniem kosztów poniesionych przez te jednostki w związku z późniejszym otrzymaniem środków, w tym ewentualnych kredytów.

   Z wyrazami szacunku

   Podsekretarz stanu

   Lech Sprawka

   Warszawa, dnia 26 kwietnia 2001 r.