Debaty sejmowePierwsza Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie bezrobocia w środowisku wiejskim

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z przekazaniem przy piśmie z dnia 30 marca br. (znak SPS-0202-3628/00) interpelacji pana posła Stanisława Steca w sprawie bezrobocia w środowisku wiejskim i małych miast pragnę poinformować, co następuje.

   W budżecie państwa na rok 2000 wydatki na rolnictwo zaplanowano w kwocie 864 361 tys. zł, a na rozwój wsi - w kwocie 1 155 624 tys. zł.

   Ponadto powstające strategie sektorowe, określające m.in. planowane wydatki ze środków pomocowych (fundusze strukturalne Unii Europejskiej), odnoszą się bezpośrednio lub pośrednio do restrukturyzacji obszarów wiejskich.

   1. ˝Spójna Polityka Strukturalna Rozwoju Obszarów Wiejskich i Rolnictwa˝ (strategia zatwierdzona przez Radę Ministrów).

   Priorytetem jest poprawa warunków pracy i życia ludności wiejskiej oraz kształtowanie warunków zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich. Cele strategiczne: działania na rzecz poprawy stanu oświaty na wsi, rozwój infrastruktury technicznej (sieć wodociągowa i kanalizacyjna, gospodarka odpadami, telefonizacja, sieć energetyczna, drogi lokalne), wspieranie inwestycji służących ochronie środowiska. Przewiduje się, iż w latach 2000-2006 na poprawę warunków prowadzenia działalności gospodarczej i tworzenie miejsc pracy przeznaczone zostaną następujące środki finansowe:

   - rozwój i poprawa infrastruktury obszarów wiejskich - 438 mln EUR,

   - różnicowanie działalności gospodarczej na obszarach wiejskich - 542,84 mln EUR,

   - pomoc techniczna - 34,77 mln EUR.

   2. ˝Narodowa Strategia Wzrostu Zatrudnienia i Rozwoju Zasobów Ludzkich na lata 2000-2006˝ (Strategia zatwierdzona przez Radę Ministrów).

   Priorytety:

   1) rozwój systemu edukacji ustawicznej i doskonalenie kadr - priorytet ten realizowany będzie m.in. poprzez:

   - promocję mobilności zawodowej (przekwalifikowania i doradztwo zawodowe umożliwiające przejście do zawodów pozarolniczych),

   - rozwój kadr w zakresie przedsiębiorczości dla umożliwienia absorpcji nadwyżek siły roboczej na wsi (szkolenie przedsiębiorców i kadr małych i średnich przedsiębiorstw na wsi i w małych miastach),

   - podniesienie poziomu jakości usług ośrodków kształcenia ustawicznego.

   Nakłady na realizację tego priorytetu wyniosą 1100,5 mln EUR. Planuje się, iż znaczna część środków służyć będzie obszarom wiejskim.

   2) przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu - priorytet dotyczy rozwoju poradnictwa zawodowego i tworzenia programów umożliwiających zdobywanie kwalifikacji w ramach systemu praktycznej nauki zawodu lub uzyskanie wykształcenia zawodowego w pozaszkolnym systemie kształcenia kursowego. Całkowity koszt realizacji tego priorytetu wynosić będzie 259,1 mln EUR. Priorytet ten dotyczy przede wszystkim obszarów popegeerowskich.

   3. ˝Narodowa Strategia Rozwoju Regionalnego na lata 2000-2006˝.

   Priorytety:

   1) restrukturyzacja i dywersyfikacja bazy ekonomicznej regionów - dotyczy to w pierwszej kolejności obszarów wiejskich o rozdrobnionym, niskodochodowym i słabo urynkowionym rolnictwie. W ramach tego priorytetu realizowane będą następujące cele strategiczne:

   - rozwój małych i średnich miast w regionach o dominacji rolnictwa,

   - podnoszenie atrakcyjności inwestycyjnej regionów,

   - rozwój sektora turystyki.

   Szacuje się, iż nakłady na realizację tego priorytetu wyniosą 2496 mln EUR.

   2) wsparcie obszarów wymagających aktywizacji i w wysokim stopniu zagrożonych marginalizacją - ustalenie tego priorytetu ma prowadzić do skutecznego przeciwdziałania społecznej i ekonomicznej marginalizacji obszarów o wysokim bezrobociu strukturalnym i bardzo niskich dochodach ludności. W ramach tego priorytetu realizowane będą m.in. następujące cele strategiczne:

   - aktywizacja gospodarcza obszarów wiejskich,

   - aktywizacja gospodarcza obszarów popegeerowskich.

   Szacuje się, iż nakłady na realizację tego priorytetu wyniosą 1637 mln EUR.

   Niektóre cele (i wydatki) przewidziane w strategiach sektorowych realizowane są już w okresie przedakcesyjnym. Dotyczy to zwłaszcza programu SAPARD.

   Ponadto w ramach programu PHARE 2000 realizowany jest ˝Zintegrowany Program Rozwoju Regionalnego i Społecznego˝, który ma pomóc w osiągnięciu spójności ekonomicznej i społecznej między regionami oraz przygotować regiony do absorpcji środków pomocowych z Unii Europejskiej. Województwa, w których realizowany jest program, charakteryzują się bardzo wysokim bezrobociem jawnym, wysokim bezrobociem ukrytym oraz dużą liczbą mieszkańców zamieszkałych na terenach wiejskich. Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej odpowiedzialne jest za projekty dotyczące zasobów ludzkich.

   Część społeczna programu ma przyczynić się do osiągnięcia następujących celów:

   - przeciwdziałanie bezrobociu poprzez szkolenia i doradztwo dla osób zagrożonych bezrobociem (mieszkańcy obszarów wiejskich, młodzież, pracownicy restrukturyzowanych przedsiębiorstw); wymiernym efektem będzie zwiększenie szans na znalezienie zatrudnienia oraz samozatrudnienie;

   - lepsze dostosowanie kwalifikacji kadr regionów do zmieniających się potrzeb rynku, a tym samym lepsze dostosowanie przedsiębiorstw (zwłaszcza MSP) do wymagań rynku i zwiększenie ich konkurencyjności; wymiernym efektem będzie zwiększenie szans na zachowanie istniejących miejsc pracy.

   Wybrane województwa, oprócz województwa śląskiego, cechują się m.in. bardzo wysokim bezrobociem (najwyższa stopa bezrobocia występuje w woj. warmińsko-mazurskim), wysokim bezrobociem ukrytym oraz dużą liczbą mieszkańców zamieszkałych na terenach wiejskich (np. 59% populacji województwa podkarpackiego to ludność zamieszkała na terenach wiejskich). Projekty zgłoszone przez regiony do realizacji w ramach regionalnych programów doskonalenia kadr zawierają dwa podstawowe komponenty: szkolenia i doradztwo dla osób zagrożonych bezrobociem oraz szkolenia dla kadry małych i średnich przedsiębiorstw. W czterech województwach ˝ściany wschodniej˝ szkolenia te są kierowane w szczególności do mieszkańców wsi i małych miast.

   Woj. podlaskie w ramach tego komponentu przewiduje również realizację działań mających na celu wsparcie ludności terenów wiejskich w podejmowaniu przedsięwzięć gospodarczych poza rolnictwem. Założono, że szkolenia obejmą około 1800 osób z terenów wiejskich, zainteresowanych prowadzeniem własnej działalności gospodarczej.

   Woj. warmińsko-mazurskie natomiast, ze względu na swoją wyjątkową sytuację, przewiduje realizację projektu ˝Zintegrowany program szkolenia i doradztwa dla młodzieży z terenów popegeerowskich˝. Przewiduje się, że w ramach tego komponentu przeszkolonych zostanie 2500 osób z terenów wiejskich, które przez co najmniej rok pozostawały bez pracy.

   Ogólnie zakłada się, że w ramach regionalnych programów doskonalenia kadr pomocą objętych zostanie około 6500 mieszkańców wsi i małych miast.

   Przewiduje się, iż ˝Zintegrowany Program Rozwoju Regionalnego i Społecznego˝ w ramach PHARE 2000 otrzyma wsparcie w wysokości 125 mln EUR. Około 20% tej sumy zostanie przeznaczone na projekty odnoszące się do zasobów ludzkich.

   4. Program Aktywizacji Obszarów Wiejskich (2000-2003).

   Program Aktywizacji Obszarów Wiejskich, finansowany częściowo ze środków pożyczki Banku Światowego, przewiduje działania na rzecz mieszkańców obszarów wiejskich. Program podzielony jest na komponenty, a mianowicie:

   1) Komponent: Mikropożyczki - przewiduje finansowanie mikropożyczek, grantów i doradztwa dla mieszkańców wsi i małych miast, którzy prowadzą własną działalność gospodarczą lub podejmą się prowadzenia takiej działalności - 19,05 mln USD. Wysokość jednej mikropożyczki osiągnie maksymalnie równowartość (w PLN) 5 tys. USD, przy czym 25% wartości jednej pożyczki musi być finansowane ze środków instytucji lokalnych, które udzielać będą pożyczek potencjalnym beneficjentom. Fundusz pożyczkowy prowadzony będzie przez Bank Gospodarstwa Krajowego. Instytucje lokalne udzielające pożyczek wybierane będą - w drodze przetargu - przez BGK we współpracy z samorządem województwa. Komponent ma być wdrażany w pięciu województwach.

   2) Komponent: Przekwalifikowanie siły roboczej - przewiduje finansowanie szkoleń, poradnictwa zawodowego, czasowego zatrudniania w gminie, inkubatorów przedsiębiorczości, ośrodków obsługi małych przedsiębiorstw, grantów finansujących plany rozwoju gospodarczego gmin - 44,84 mln USD. W ramach przyznanej puli środków na program przekwalifikowań samorządy województw będą mogły przeprowadzać ich dowolną alokację w zależności od zapotrzebowań i specyfiki rynku pracy. Wymienione usługi będą realizowane przez instytucje lokalne (szkoleniowe, doradcze etc.) wybrane przez władze samorządowe województw w drodze przetargu. Komponent ma być wdrażany w siedmiu województwach.

   3) Komponent: Edukacja - przewiduje finansowanie zakupu komputerów do szkół wiejskich, zakupu wyposażenia do szkół oraz kosztów szkoleń dla nauczycieli - 24,67 mln USD.

   4) Komponent: Budowa potencjału instytucjonalnego w administracji lokalnej i regionalnej - 12,62 mln USD.

   5) Komponent: Infrastruktura - 200,1 mln USD.

   Całkowita wartość programu wynosi 301 mln USD, z czego 120 mln USD stanowi pożyczka Banku Światowego.

   Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej zaangażowane będzie w realizację dwóch pierwszych komponentów wyżej wymienionego programu. Oba komponenty zostaną dofinansowane ze środków rezerwy celowej na wspieranie lokalnych programów restrukturyzacyjnych (zapisanej w ustawie budżetowej na 2000 r.). Oznacza to, że wymagany wkład polski przy realizacji programu Banku Światowego towarzyszył będzie finansowaniu działań opisanych w programie.

   5. Program SAPARD.

   Działania przewidziane w Pakcie dla Wsi finansowane będą także ze środków programu SAPARD (2000-2006). W ramach programu wyodrębniono dwie osie priorytetowe:

   Oś Priorytetowa 1 - poprawa efektywności sektora rolno-spożywczego poprzez następujące działania:

   - poprawę przetwórstwa i marketingu artykułów rolnych i rybnych - 1678,82 mln EUR (w tym środki pomocowe Unii Europejskiej - 440,69 mln EUR).

   - inwestycje w gospodarstwach rolnych - 367,97 mln EUR (w tym środki pomocowe Unii Europejskiej - 168,28 mln EUR).

   Oś priorytetowa 2 - poprawa warunków prowadzenia działalności gospodarczej i tworzenie miejsc pracy poprzez:

   - rozwój i poprawę infrastruktury obszarów wiejskich - 429,54 mln EUR (środki Unii Europejskiej - 322,17 mln EUR),

   - różnicowanie działalności gospodarczej na obszarach wiejskich - 542,84 mln EUR (środki Unii Europejskiej - 214,85 mln EUR).

   Całkowita wielkość środków na realizację programu SAPARD wynosi 3062,62 mln EURO.

   W budżecie państwa na 2000 r. zapisana została rezerwa celowa na dotacje przeznaczone na dofinansowanie inwestycji infrastrukturalnych, realizowanych jako zadania własne gmin w systemie robót publicznych w powiatach (gminach) zagrożonych szczególnie wysokim bezrobociem strukturalnym, w wysokości 50 300 tys. zł. W związku z tym, że w rozporządzeniu Rady Ministrów z 21 grudnia 1999 r. w sprawie określenia powiatów (gmin) zagrożonych szczególnie wysokim bezrobociem strukturalnym (DzU nr 110, poz. 1264) wymienione powiaty to w około 50% tzw. powiaty wiejskie, połowa środków rezerwy trafi do gmin wiejskich. Z pomocą środków rezerwy możliwe będzie dofinansowanie inwestycji infrastrukturalnych realizowanych w tych gminach z udziałem osób bezrobotnych zatrudnianych do tych prac. Przewiduje się, że środki przedmiotowej rezerwy celowej uruchomione zostaną w II kwartale br.

   Pragnę wyrazić przekonanie, że podjęte przez rząd działania w istotny sposób przyczynią się do ograniczenia bezrobocia w środowisku wiejskim i małych miast.

   Z szacunkiem

   Minister

   Longin Komołowski

   Warszawa, dnia 20 kwietnia 2000 r.