Debaty sejmowePierwsza Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie ponoszenia kosztów leczenia osób bezdomnych

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację pani poseł z dnia 7 lipca przekazaną przy piśmie SJB 4401-374/99 przez Sekretariat Prezesa Rady Ministrów w sprawie ponoszenia kosztów leczenia osób bezdomnych uprzejmie informuję, że:

   W związku z tym, że sprawy związane z pokrywaniem kosztów leczenia osób bezdomnych uregulowane zostały w art. 10 ust. 2 pkt 3 i art. 11a pkt 3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o pomocy społecznej (DzU nr 20, poz. 170 z 1999 r. - tekst jednolity), zwróciłam się do ministra pracy i polityki socjalnej z prośbą o zajęcie stanowiska jako ministra, w którego gestii leży wykładnia i stosowanie cytowanej ustawy.

   Z wyjaśnień, jakie uzyskałam, pozwalam sobie zacytować obszerne fragmenty.

   ˝Przepisy art. 10 ust. 2 pkt 3 i art. 11a pkt 3 ustawy o pomocy społecznej jako jedno z zadań w zakresie pomocy społecznej określają pokrywanie kosztów leczenia osób bezdomnych nieubezpieczonych.

   Dla gminy są to zadania własne o charakterze obowiązkowym, a więc realizowane ze środków gmin. Dla powiatu są to zadania z zakresu administracji rządowej ustawowo zlecone ze środków przekazanych przez wojewodę. Zgodnie z przepisami art. 1 pkt 2 wojewoda ustala też sposób realizacji zadań zleconych.

   Powyższe zadania pomocy społecznej nie oznaczają wprost uprawnienia bezdomnych do bezpłatnego leczenia, o czym mowa w interpelacji, ale obowiązek jednostek organizacyjnych pomocy społecznej do udzielania tym osobom zasiłków pieniężnych na pokrycie kosztów leczenia. Przy przyznawaniu takiej pomocy obowiązują wszystkie zasady i tryb przyznawania zasiłków, określone w ustawie. A więc również i te, że potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art. 2 ust. 4) oraz że w uzasadnionych przypadkach, a w szczególności korzystania ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej w sposób niezgodny z przeznaczeniem, pomoc winna być przyznana w formie niepieniężnej. W stosunku do osób bezdomnych z reguły jest to wcześniej zadeklarowane pokrycie należności za świadczenia zdrowotne bezpośrednio na rachunek zakładu opieki zdrowotnej.

   Jako dużą nieprawidłowość należy ocenić sytuację, że ZOZ bez porozumienia z jednostką pomocy społecznej podejmuje kosztowne leczenie osoby nieubezpieczonej podającej się za bezdomną, a po zakończeniu leczenia ośrodkowi pomocy społecznej lub powiatowemu centrum pomocy rodzinie przesyła rachunek do uregulowania. To właśnie takie sytuacje powodują nieporozumienia i przewlekanie załatwienia sprawy, ale z każdym miesiącem nieporozumień tych jest i zapewne będzie coraz mniej. Ministerstwo pracy szczegółowo wyjaśnia i upowszechnia obowiązujący stan prawny i konieczność ścisłej, dobrze zorganizowanej współpracy w zakresie świadczenia usług zdrowotnych osobom bezdomnym między jednostkami organizacyjnymi pomocy społecznej a zakładami opieki zdrowotnej. Owa ścisła i na co dzień współpraca jest niezbędna szczególnie w przypadkach, gdy chodzi o potrzebę bezzwłocznego świadczenia usług zdrowotnych w przypadku zagrożenia życia lub zdrowia. Z naszego rozpoznania sytuacji wynika, że następuje tutaj odczuwalna poprawa i w najbliższym czasie z zasady nie będzie już spraw spornych lub będą się zdarzać bardzo rzadko.

   Udzielanie pomocy lub jej odmowa następuje w drodze decyzji administracyjnej, a to oznacza poddanie decyzji ponownemu rozpatrzeniu przez organ odwoławczy, a w dalszej kolejności przez Naczelny Sąd Administracyjny. Osoby bezdomne, tak jak wszyscy inni klienci pomocy społecznej, są stroną w owym postępowaniu administracyjnym i mają prawo dochodzić swoich roszczeń osobiście lub za ich zgodą mogą to czynić osoby trzecie.

   Przepisy ustawy o pomocy społecznej nie definiują pojęcia ˝miejsce zamieszkania˝, a to oznacza, że należy stosować przepis art. 25 K.c. stanowiący o tym, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Przepis ten ośrodki pomocy społecznej stosują od dnia wejścia w życie ustawy o pomocy społecznej, należy zatem przyjąć, że jest on powszechnie znany.

   Zgodnie z przepisami art. 37 ustawy zasiłek celowy na pokrycie kosztów leków i leczenia może być przyznany w miejscu pobytu, a gmina właściwa ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania osoby bezdomnej jest obowiązana do zwrotu wydatków jednostce pomocy społecznej, która owe wydatki poniosła. Ewentualne spory w tym zakresie rozstrzygane są na podstawie art. 22 K.p.a. Środki na pokrywanie kosztów leczenia osób nieubezpieczonych, kwalifikujących się do korzystania z pomocy społecznej, nie są wydzielone z ogółu środków na pomoc. Nie ma zatem podstaw, aby twierdzić, że akurat na to świadczenie np. powiaty nie mają pieniędzy. Generalnie posiadane środki nie wystarczają jednostkom organizacyjnym pomocy społecznej na świadczenia satysfakcjonujące wszystkich zainteresowanych otrzymaniem pomocy.

   Z naszego rozeznania problemu wynika, że najwięcej trudności i nieporozumień między różnymi instytucjami sprawia przyznawanie zasiłków na leczenie osobom bezdomnym, które prowadzą włóczęgowski tryb życia i nie legitymują się żadnymi dokumentami. Zgłaszają się do zakładów opieki zdrowotnej z potrzebą uzyskania pomocy medycznej, ale nie wyrażają zgody na rozpoznanie i ustalenie ich sytuacji życiowej przez pracownika socjalnego. Osoba bezdomna, która pragnie uregulowania swego statusu i w tym celu podejmuje ścisłą współpracę z pracownikiem socjalnym i poddaje się wymogom nakreślonego przez pracownika planu pomocy, ma szansę zrealizowania planu i poprawy warunków życia na co dzień.

   Pomoc społeczna nie przyznaje pomocy osobom nieubezpieczonym na pokrywanie wydatków na świadczenia zdrowotne określonych w przepisach wymienionych w art. 165 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym. Pokrywanie ww. kosztów pozostaje sprawą resortu zdrowia i opieki społecznej˝.

   Nie można zgodzić się z nadmiernym formalizowaniem trybu pokrywania kosztów świadczeń zdrowotnych udzielanych bezdomnym, tak jak proponuje minister pracy i polityki socjalnej.

   Ministerstwo Zdrowia i Opieki Społecznej wystąpiło do ministra zdrowia i polityki socjalnej o zmianę ustawy o pomocy społecznej w celu uproszczenia sposobu rozliczania kosztów udzielanych świadczeń.

   Z poważaniem

   Podsekretarz stanu

   Anna Knysok

   Warszawa, dnia 24 sierpnia 1999 r.