Debaty sejmowePierwsza Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie zasad międzynarodowego handlu energią elektryczną

   W odpowiedzi na przesłaną przez wicemarszałka Sejmu Jana Króla, przy piśmie z dnia 31 marca 2000 r., znak: SPS-0202-3647/00, interpelację pana posła Wiesława Kaczmarka w sprawie zasad międzynarodowego handlu energią elektryczną, z upoważnienia prezesa Rady Ministrów, uprzejmie wyjaśniam, co następuje.

   Zgodnie z przyjętym modelem społecznej gospodarki rynkowej opartej na wolności działalności gospodarczej i własności prywatnej, określonymi konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej oraz założeniami polityki energetycznej państwa, działalność gospodarcza może być ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko ze względu na ważny interes publiczny. Poruszony przez pana posła konkretny przypadek spółki Polenergia SA, stanowi realizację ww. zasad działalności gospodarczej zgodne z prawem i nienaruszającej interesu publicznego.

   Sektor energii elektrycznej od kilku lat podlega procesowi restrukturyzacji i przekształceniom funkcjonującego poprzednio modelu monopolistycznego do modelu rynkowego. Zmiany te wynikają i dokonują się w oparciu o ustawę Prawo energetyczne i są zgodne z ˝Założeniami polityki energetycznej Polski do 2020 r.˝, przyjętymi przez Radę Ministrów w dniu 22 lutego br., które stanowią kontynuację poprzednich założeń, przyjętych w 1995 r. przez rząd i Sejm RP poprzedniej kadencji. Podobny proces zachodzi w wielu krajach, w tym w krajach Unii Europejskiej, gdzie jest znacznie bardziej zaawansowany, jak również w krajach ubiegających się o członkostwo w UE.

   Ministerstwo Gospodarki realizując ww. dokumenty wspiera wszelkie inicjatywy zwiększenie eksportu energii elektrycznej, jak również eksportu węgla. Równocześnie Ministerstwo Gospodarki stoi na stanowisku, że zwiększenie importu energii jest niekorzystne dla gospodarki narodowej, w sytuacji nadwyżki mocy zainstalowanej i zasobów węgla i w związku z tym prowadzi politykę ograniczania importu do poziomu niezbędnego ze względu na bezpieczeństwo energetyczne i konkurencyjność sektora. Polska jest obecnie per saldo eksporterem energii elektrycznej (dane w tab. na s. 6).

   Zgadzam się z panem posłem, że polska energetyka jest w miarę nowoczesna. Przyczyniły się do tego m.in. inwestycje w ochronę środowiska i poprawę efektywności wytwarzania, wspierane systemem kontraktów długoterminowych na sprzedaż energii elektrycznej przez modernizujące się elektrownie do PSE SA, zawierane zwłaszcza w latach 1993-1998. Także członkostwo w zachodnioeuropejskiej Unii ds. Koordynacji Przesyłu Energii Elektrycznej (UCTE), sprzyja wymianie energii z zachodnimi i południowymi sąsiadami. Występują jednakże istotne ograniczenia techniczne w mocy przesyłowej, zwłaszcza połączeń transgranicznych, co stwarza bariery w dalszym zwiększaniu eksportu. Dlatego Ministerstwo Gospodarki czyni starania, aby i te bariery zostały pokonane, a polska energia elektryczna stała się czystym ekologicznie i atrakcyjnym towarem na rynku europejskim.

   Pragnę również nadmienić, że dotychczas nie podjęto ze względów technicznych inwestycji pozwalających na częściową synchronizację systemową z Ukrainą, Białorusią, czy Rosją. Natomiast osiągnięcie całkowitej synchronizacji wymaga znacznych inwestycji u wschodnich sąsiadów i dlatego przez najbliższe lata nie przewiduje się jej realizacji. Obecnie wymiana energii odbywa się poprzez istniejące linie przesyłowe, dzięki którym importowały lub importują energię Zakład Energetyczny Białystok SA i Zamojska Korporacja Energetyczna SA. Import ten jest możliwy dla szczególnych rozwiązań technicznych, tzw. pracy wyspowej i promieniowej.

   Nie może być natomiast mowy o ˝prywatyzowaniu międzynarodowego handlu energią˝, jak uważa pan poseł. Handlem energią elektryczną, ze względu na jej specyfikę jak i sposób przesyłu, powinny się zajmować i zajmują się wyspecjalizowane firmy, mające doświadczenie w dziedzinie energetyki oraz będące w stanie zabezpieczyć tę wymianę pod względem technicznym, finansowym oraz organizacyjnym i które spełniają ustalone w ustawie Prawo energetyczne wymagania dla uzyskania niezbędnej koncesji na prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie obrotu energią elektryczną.

   Zgodnie z doświadczeniami innych krajów, zwłaszcza o rozwiniętej gospodarce rynkowej oraz ˝Założeniami polityki energetycznej Polski do 2020 r.˝, najlepszą ochroną krajowych odbiorców energii przed nieuzasadnionym wzrostem cen są mechanizmy niezakłóconej konkurencji. Doświadczenia wskazują na możliwość wprowadzania konkurencyjnego rynku w energetyce w podsektorze wytwarzania i obrotu. Kontroli i regulacji będą podlegały przedsiębiorstwa sieciowe prowadzące działalność przesyłową i dystrybucyjną. Zgodnie z ustawą Prawo energetyczne, PSE SA utraciły pozycję jedynego kupującego energię elektryczną od wytwórców. Rola PSE SA zostanie w przyszłości ograniczona do funkcji operatora systemu przesyłowego bez partycypowania w obrocie energią elektryczną, z wyjątkiem zapewnienia usług bilansowania systemu.

   Ponadto projektowane zmiany ustawy Prawo energetyczne, rozpatrywane obecnie przez Sejm RP, przewidują wprowadzenie opłat kompensacyjnych, które umożliwią uwzględnienie kosztów inwestycji w zakresie ochrony środowiska i poprawy efektywności wytwarzania energii elektrycznej w kraju. Opłaty te jako element opłat przesyłowych, umożliwią utworzenie instrumentu ekonomicznego dla wykorzystania krajowych źródeł energii i ograniczenia wzrastającego importu energii przeznaczonej do konsumpcji w kraju. Rozpatruje się również wprowadzenie, zgodnie z polityką energetyczną, instrumentu ekonomicznego w postaci opłat ekologicznych, promujących wytwarzanie czystej ekologicznie energii.

   W celu wyjaśnienia szczegółowych pytań zawartych w interpelacji pana posła, proszę przyjąć następujące odpowiedzi:

   1. Umowa z 25 marca br. tworząca spółkę Polenergia SA, która zajmuje się mającym na celu wzrost eksportu, handlem energią elektryczną, została podpisana wyłącznie przez prezesów trzech spółek: PSE SA, PreussenElektra AG i Kulczyk Holding SA. Ministrowie gospodarki Polski i Niemiec byli obecni przy podpisywaniu tej korzystnej umowy, lecz jej nie podpisywali, wbrew temu co twierdzi pan poseł, gdyż nie są jej stroną.

   W Polsce przyjęte zostały zasady dostępu do sieci elektroenergetycznej stosowane przez państwa Unii Europejskiej, tj. zasada ograniczonego (tzw. negocjowanego) dostępu stron trzecich do transgranicznych linii przesyłowych. Granice państwa zostaną otwarte na zasadach wzajemności dla wymiany energii elektrycznej wytwarzanej w krajach UE i w stopniu wymaganym przez przepisy UE, dopiero po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej, w wyniku zmiany ustawy Prawo energetyczne. Powołanie spółki Polenergia SA nie mogło zmienić tych zasad regulowanych w ustawie.

   2. Poprzez powołanie spółki Polenergia SA nie wprowadzono nowych reguł w międzynarodowym handlu energią elektryczną. Porozumienie akcjonariuszy nowej spółki umożliwia dodatkową produkcję energii w Polsce i daje możliwości świadczenia usług przesyłowych właścicielom sieci przesyłowych (PSE SA) oraz dystrybucyjnych w obszarach przygranicznych. Ministerstwo Skarbu Państwa informowane było o powołaniu spółki w zakresie wynikającym ze sprawowanego nadzoru właścicielskiego nad akcjonariuszami nowej spółki.

   3. Minister gospodarki, jako właściwy w sprawach polityki energetycznej, określa m.in. ocenę bezpieczeństwa energetycznego kraju, prognozę eksportu i importu paliw i energii, a także propozycje dotyczące współpracy międzynarodowej oraz politykę koncesjonowania działalności przedsiębiorstw energetycznych. Ze względu na powyższe przesłanki, minister gospodarki uznał propozycję powołania spółki Polenergia SA za korzystną dla realizacji polityki energetycznej w zakresie oczekiwanego wzrostu eksportu energii, jak również ze względu na inne aspekty współpracy gospodarczej Polski ze wschodnimi i zachodnimi partnerami. Spółka Polenergia SA, zgodnie ze statutem zajmować się ma handlem energią na rynku europejskim. Spółka ta, zgodnie z obowiązującym prawem, nie mogła uzyskać i nie uzyskała prawa wyłączności na import energii z Rosji i eksport do Niemiec.

   4. Zainteresowane podmioty podjęły autonomiczną decyzję co do wyboru partnerów tworząc spółkę Polenergia SA, która z założenia jest firmą handlową, a nie operatorską. Strony nie miały, zgodnie z prawem, obowiązku występować do Ministerstwa Gospodarki o zgodę.

   5. Spółka Polenergia SA nie mogła i nie uzyskała od PSE SA, ani od innych firm, prawa wyłączności w obrocie towarowym w Polsce. Handel energią z Ukrainą prowadzi również spółka Zomar SA i Zamojska Korporacja Energetyczna SA. Do niedawna, do czasu wygaśnięcia kontraktu, importem energii z białoruskiego systemu energetycznego zajmowała się słowacka spółka APIS a.s. oraz Zakład Energetyczny Białystok SA. Ministerstwo Gospodarki stoi na stanowisku, że każda oferta współpracy z partnerami zagranicznymi będzie rozpatrywana i analizowana pod kątem zgodności z założeniami polityki energetycznej i szerszym interesem gospodarczym kraju.

   6. Nie istnieją żadne szczególne kryteria wyboru partnerów krajowych. Zainteresowane podmioty wystąpiły z własną inicjatywą utworzenia spółki, wynikającą z gwarantowanej przez konstytucję RP zasady wolności działalności gospodarczej, która zajmie się zwiększeniem eksportu polskiej energii na Zachód. Obecnie prowadzone są prace przygotowawcze związane z powołaniem spółki Polenergia SA Propozycja PreussenElektra AG złożona partnerom, została zaakceptowana przez PSE SA i strony uzgodniły, że Polenergia SA będzie spółką z zrównoważonym trójstronnym kapitale. Warunki wewnętrzne: transformacja oraz prywatyzacja sektora energetycznego w Polsce powodują, iż podmioty zachodnie często warunkują swój udział w przedsięwzięciach gospodarczych udziałem w nich krajowych firm prywatnych będących, w ich przekonaniu, bardziej stabilnymi niż jednoosobowe spółki skarbu państwa. Spółka Kulczyk Holding SA proponując swój udział w spółce Polenergia SA była zapewne zainteresowana dywersyfikacją swej działalności, zapewniając zakładanej spółce stabilizację kapitałową oraz udostępnienie swych kontaktów handlowych.

   7. Wiele firm zagranicznych ubiegało się o możliwość eksportu energii elektrycznej do Polski, natomiast z propozycją importu energii z Polski wystąpiło zaledwie kilka podmiotów zagranicznych, z czego propozycja utworzenia spółki, w skład której weszła PreussenElektra AG okazała się najbardziej zbieżna z polityką energetyczną państwa. Koncepcja powołania spółki Polenergia SA wynika z potrzeb konkretnej transakcji i uwarunkowań technicznych wymiany energii pomiędzy Rosją a Niemcami. Dla jej realizacji niezbędna jest aktywność sieciowych i handlowych firm niemieckich, stąd rozwiązywanie problemów pozostawiono zainteresowanym stronom zapewniając nienaruszalność interesów podmiotów dotychczas działających w obszarze eksportu energii elektrycznej. Ogólną przesłanką oraz warunkiem koniecznym realizacji tego przedsięwzięcia, była możliwość zwiększenia krajowych mocy przesyłowych.

   8. Podział zysków pomiędzy udziałowców spółki Polenergia SA pozostaje do decyzji tych firm i minister gospodarki nie jest właściwy, aby posiadać i udzielać takich informacji.

   9. Zasady handlu energią elektryczną w obrocie międzynarodowym nie uległy zmianie. Zgodnie z ustawą Prawo energetyczne, koncesję na obrót i przesył energii elektrycznej na terenie kraju udziela prezes Urzędu Regulacji Energetyki. Przy udzielaniu koncesji prezes URE kieruje się przepisami art. 33 ustawy Prawo energetyczne. Ubiegający się o udzielenie koncesji musi zatem spełniać następujące warunki: mieć siedzibę na terenie RP, dysponować środkami finansowymi w wielkości gwarantującej prawidłowe wykonanie działalności, posiadać techniczne możliwości gwarantujące prawidłowość wykonywania działalności, zatrudniać osoby o właściwych kwalifikacjach, zgodnie z art. 54 ustawy, uzyskać decyzje o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Ponadto, przy podejmowaniu decyzji o udzielaniu koncesji uwzględniany jest interes społeczny i założenia polityki energetycznej państwa.

   Wielkości rzeczywistego przepływu energii elektrycznej w obrocie z zagranicą w latach 1996-1999, z podziałem na kraje, przedstawia poniższa tabela.

Kraj Rok 1996 Rok 1997 Rok 1998 Rok 1999

import eksport import eksport import eksport import eksport

Ukraina 681 - 640 - 802 - 727 -

Słowacja - 28 - - - 713 6,5 1280

Czechy 84 3973 65 4682 106 3685 78 6777

Austria - 1402 - 1815 - 1572 - -

Szwajcaria - 955 - 35 - 40 - -

Niemcy 4036 1566 4141 972 3016 2072 1953 369

Białoruś - - 511 - 682 - 726 -

Razem 4801 7925 5357 7542 4608 8082 3491 8426

Saldo(eksp.-imp.) 3124 2185 3474 4935

Zużycie krajowebrutto 140 031 140 570 139 297 ok. 138 600

saldo/zużyciekraj. brutto (%) 2,2 1,6 2,5 3,6

   Szanowny Panie Marszałku, mam nadzieję, że powyższe wyjaśnienia na postawione przez pana posła Wiesława Kaczmarka pytania, dotyczące zagadnień handlu energią elektryczną, zostaną przyjęte jako wyczerpujące oraz rozwieją wątpliwości co do zasadności i legalności zawiązania spółki Polenergia SA, której działalność, oprócz wymiernych korzyści płynących ze zwiększenia eksportu polskiego towaru jakim jest energia elektryczna, przyczyni się również do rozwoju całej gospodarki, a także stosunków politycznych z naszymi sąsiadami.

   Z poważaniem

   Minister

   Janusz Steinhoff

   Warszawa, dnia 27 kwietnia 2000 r.