Debaty sejmowePierwsza Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie przygotowania przez rząd projektów ustaw niezbędnych do stosowania Konstytucji RP

   Z upoważnienia prezesa Rady Ministrów uprzejmie przedstawiam odpowiedź na interpelację pana posła Jerzego Jaskierni w sprawie przygotowania przez rząd projektów ustaw niezbędnych do stosowania konstytucji.

   Zgodnie z art. 236 ust. 1 konstytucji Rada Ministrów jest obowiązana przedstawić Sejmowi - w okresie 2 lat od dnia wejścia w życie konstytucji - projekty ustaw niezbędnych do stosowania konstytucji. Konstytucja weszła w życie, w myśl art. 243, po upływie 3 miesięcy od dnia jej ogłoszenia, a wobec krótkiego, 2-letniego okresu na dostosowanie polskiego systemu prawnego do wymogów konstytucyjnych, prace dostosowawcze mogły i powinny być rozpoczęte niezwłocznie po ogłoszeniu konstytucji w Dzienniku Ustaw, a nawet wcześniej, tj. po przyjęciu konstytucji w referendum. Niestety poprzedni rząd, kierowany przez Włodzimierza Cimoszewicza, nie podjął żadnych kroków, nawet o charakterze organizacyjnym, które rozpoczynałyby realizację tego bardzo trudnego i rozległego zadania. Rząd obecnej koalicji przystąpił do realizacji prac dostosowawczych niejako od zera i zmuszony będzie do nadrobienia bezpowrotnie zmarnowanego czasu. W pierwszej kolejności Rada Ministrów, wykonując zobowiązanie z art. 236 ust. 1, powinna przyjąć program przygotowania projektów nowych ustaw lub nowelizacji ustaw obowiązujących, których uchwalenie jest niezbędne do stosowania konstytucji jako element programu prac Rady Ministrów. Program taki Rada Ministrów powinna rozpatrzyć i przyjąć jeszcze w styczniu br.

   W toku prac dostosowawczych będzie także rozważana możliwość dokonania nie tyko koniecznych, ale także pożądanych zmian w obowiązujących obecnie ustawach, których przepisy mogłyby być uznane za niezgodne nie z konkretnymi przepisami konstytucji, lecz z ustanowionymi przez nią zasadami o bardziej ogólnym charakterze, albo też co do których, nie kwestionując ich zgodności z konstytucją, stwierdzono by możliwość zastąpienia unormowaniami lepiej odpowiadającymi nowym wymogom konstytucyjnym. Wstępnie ustalono, że niezbędne prace dostosowawcze winny objąć około 40 grup tematycznych, a gdy chodzi o zmiany pożądane, obejmują one dalsze 30 grup tematycznych.

   Projekt wspomnianego programu jest obecnie weryfikowany w oparciu o szczegółowe opracowania napływające ze wszystkich ministerstw i urzędów centralnych, do których zwrócono się o pilne nadesłanie szczegółowych zestawień zmian w ustawodawstwie, spowodowanych koniecznością dostosowania do wymogów konstytucyjnych, a zwłaszcza nowej konstytucji, tzw. zamkniętego sytemu źródeł prawa. Po przyjęciu programu sporządzone zostaną szczegółowe harmonogramy prac uwzględniające hierarchię i sekwencję czasową przyjmowania poszczególnych projektów. Biorąc pod uwagę, że obecnie obowiązuje około 700 regulacji ustawowych lub o mocy ustawy, około 2800 rozporządzeń oraz około 2300 zarządzeń i uchwał, zadanie dostosowania obowiązującego ustawodawstwa do zasad konstytucji jawi się jako zadanie niezwykle trudne i złożone. Jeżeli nałożymy na to zadanie również obowiązek dostosowania ustawodawstwa krajowego do prawa europejskiego, można ocenić, jaki ogrom pracy czeka w pierwszej kolejności Radę Ministrów i administrację rządową, a następnie Sejm. Rada Ministrów, wykonując inicjatywę ustawodawczą w zakresie wszystkich projektów ustaw kierowanych do Sejmu, będzie przyjmować jako założenie ich pełną zgodność z konstytucyjnymi standardami wymiaru sprawiedliwości oraz ochrony prawnej obywateli. Założenie takie oczywiście dotyczy inicjatyw ustawodawczych odnoszących się do obszaru wymiaru sprawiedliwości.

   Obowiązek konstytucyjny przedstawienia Sejmowi projektów ustaw niezbędnych do stosowania konstytucji w okresie dwóch lat od dnia jej wejścia w życie, określony w art. 236 konstytucji, zezwala na stopniowe - byle zakończone do upływu okresu dwuletniego - dochodzenie do pełnych standardów konstytucyjnych. Dopuszczalne byłoby zatem częściowe realizowanie tego postulatu przez Radę Ministrów w kolejnych projektach ustaw przedstawionych Sejmowi. W planach prac legislacyjnych Rady Ministrów z tego okresu mieści się przede wszystkim przygotowanie projektu ustawy o ustroju sądów powszechnych i ustawy o prokuraturze. Dostosowania do standardów konstytucyjnych wymagać będzie, w drodze odpowiednich inicjatyw ustawodawczych, również ustrój Sądu Najwyższego, sądownictwa administracyjnego oraz sądów wojskowych.

   Jak wiadomo, w toku rządowych prac legislacyjnych jest przestrzegana zasada badania i opiniowania przygotowywanych aktów normatywnych pod względem zgodności z prawem europejskim. Taki tryb postępowania będzie nadal ściśle wypełniany. W Urzędzie Komitetu Integracji Europejskiej został już opracowany i jest realizowany program harmonizacji polskiego prawa z prawem Unii Europejskiej. Zakończenie prac w poszczególnych dziedzinach prawa stosownymi raportami zaplanowane jest na marzec 1998 r. Wnioski wynikające z tych raportów posłużą do opracowania szczegółowego programu prac dostosowawczych z punktu widzenia prawa europejskiego, ustalenia hierarchii spraw oraz priorytetów w poszczególnych dziedzinach prawa i włączenia go do programu prac rządu. Całość prac dostosowawczych we wszystkich dziedzinach będzie się koncentrowała w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, w której w istotny sposób zostaną wzmocnione rządowe służby legislacyjne. Rozważana jest także koncepcja zinstytucjonalizowania całego ogromnego procesu dostosowawczego i wskazania osoby koordynującej i odpowiadającej za realizację tych zadań. Prace te toczą się we współpracy z Radą Legislacyjną przy Prezesie Rady Ministrów.

   Nałożenie na Radę Ministrów w art. 236 ust. 1 konstytucji szczególnego obowiązku opracowania i przedstawienia Sejmowi w określonym czasie projektów ustaw niezbędnych do stosowania konstytucji nie oznacza wyłączenia na ten czas inicjatywy ustawodawczej innych podmiotów (art. 118 ust. 1 i 2 konstytucji), służącej temu samemu celowi. Rząd jest zdania, że może to w istotny sposób przyspieszyć proces opracowywania i uchwalania ustaw niezbędnych do stosowania konstytucji, zwłaszcza gdy chodzi o tak specyficzne dziedziny tradycyjnie nie należące do obszaru rządowego, jak np. warunki wykonywania mandatu przez posła i senatora, ordynacji wyborczych, skargi konstytucyjnej itp.

   Niezależnie od powyższego rząd jest świadom, że obowiązek przygotowania i przedłożenia Sejmowi projektów ustaw niezbędnych do stosowania konstytucji ciąży na Radzie Ministrów, inne zaś organy wyposażone w inicjatywę ustawodawczą mogą być jedynie postrzegane jak organy mogące pomóc w wywiązywaniu się z nałożonego obowiązku. W sprawie tej nie zostały jeszcze przeprowadzone stosowne uzgodnienia, a w związku z tym za wcześnie jeszcze mówić o oczekiwaniach rządu co do ˝wyprzedzających˝ inicjatyw innych niż rząd podmiotów.

   Należy także wyjaśnić, że Rada Ministrów oraz podległe jej jednostki administracji rządowej, kierując się przepisem art. 8 ust. 2 konstytucji, przyjmują praktykę uznawania przepisów konstytucji za uchylające wprost i bezpośrednio wcześniejsze przepisy ustawodawstwa zwykłego, sprzeczne z przepisami konstytucji, jeżeli sprzeczność ta jest oczywista, a forma unormowania konstytucyjnego pozwala na wprowadzenie tego unormowania do systemu prawa bezpośrednio w miejsce dotychczasowego unormowania ustawowego.

   Minister

   Wiesław Walendziak

   Warszawa, dnia 7 stycznia 1998 r.